വാൻ അലൻ റേഡിയേഷൻ ബെൽറ്റ് (Van Allen Radiation Belt)

 

ഭൂമിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ബഹിരാകാശത്ത് ചാർജുള്ള കണികകൾ (Electrically charged particles) വൻതോതിൽ കാണപ്പെടുന്ന മേഖലയെയാണ് വാൻ അലൻ റേഡിയേഷൻ ബെൽറ്റ് (Van Allen Radiation Belt) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള സൗരവാതങ്ങളും (Solar wind) കോസ്മിക് കിരണങ്ങളും ഭൂമിയുടെ കാന്തികമണ്ഡലത്തിൽ (Magnetosphere) കുടുങ്ങിപ്പോകുമ്പോഴാണ് ഇവ രൂപപ്പെടുന്നത്.

ഭൂമിക്ക് ഒരു വലിയ കാന്തികമണ്ഡലമുണ്ട്. സൂര്യനിൽ നിന്ന് അതിവേഗത്തിൽ വരുന്ന പ്രോട്ടോണുകളും ഇലക്ട്രോണുകളും ഭൂമിയുടെ അടുത്തെത്തുമ്പോൾ ഈ കാന്തികമണ്ഡലം അവയെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ തടയപ്പെടുന്ന കണികകൾ ഭൂമിയുടെ കാന്തിക രേഖകൾക്ക് ചുറ്റും കറങ്ങിനിൽക്കുന്നു. ഇതാണ് ഒരു 'ബെൽറ്റ്' പോലെ കാണപ്പെടുന്നത്.

വാൻ അലൻ ബെൽറ്റിന് പ്രധാനമായും രണ്ട് പാളികളുണ്ട്:

അകത്തെ ബെൽറ്റ് (Inner Belt): 

ഇത് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 1,000 മുതൽ 12,000 കിലോമീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ പ്രധാനമായും ഊർജ്ജസ്വലരായ പ്രോട്ടോണുകളാണ് ഉള്ളത്.

പുറത്തെ ബെൽറ്റ് (Outer Belt):

 ഇത് ഏകദേശം 13,000 മുതൽ 60,000 കിലോമീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കൂടുതലായും ഇലക്ട്രോണുകളാണ് ഉള്ളത്. സൂര്യനിലെ മാറ്റങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഈ ബെൽറ്റിന്റെ വലിപ്പത്തിൽ മാറ്റം വരാം.

 സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള ദോഷകരമായ വികിരണങ്ങൾ നേരിട്ട് ഭൂമിയിൽ പതിക്കാതെ ഈ ബെൽറ്റുകൾ നമ്മെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഇവ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഭൂമിയിലെ ജീവജാലങ്ങൾക്ക് റേഡിയേഷൻ വലിയ ഭീഷണിയാകുമായിരുന്നു.

കൃത്രിമ ഉപഗ്രഹങ്ങൾക്കും ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരികൾക്കും ഈ മേഖല അപകടകരമാണ്. ഇവിടുത്തെ ഉയർന്ന റേഡിയേഷൻ ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ വിക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ ഈ ബെൽറ്റുകളെ കണക്കിലെടുക്കാറുണ്ട്.

1958-ൽ അമേരിക്കയുടെ ആദ്യ ഉപഗ്രഹമായ എക്സ്പ്ലോറർ 1 (Explorer 1) ആണ് ഇത് കണ്ടെത്തിയത്. ജയിംസ് വാൻ അലൻ (James Van Allen) എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഇതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ആദരസൂചകമായാണ് ഇതിന് 'വാൻ അലൻ ബെൽറ്റ്' എന്ന് പേരിട്ടത്.

ചില സമയങ്ങളിൽ ഈ ബെൽറ്റുകളിലെ കണികകൾ ഭൂമിയുടെ ധ്രുവപ്രദേശങ്ങളിലെ അന്തരീക്ഷവുമായി കൂട്ടിയിടിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഫലമായാണ് ആകാശത്ത് മനോഹരമായ പച്ചയും ചുവപ്പും നിറത്തിലുള്ള വെളിച്ചം (Aurora Borealis & Aurora Australis) ഉണ്ടാകുന്നത്.

ചുരുക്കത്തിൽ, വാൻ അലൻ ബെൽറ്റ് ഭൂമിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഒരു അദൃശ്യമായ സംരക്ഷണ കവചമാണ്, എന്നാൽ ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് ഇതൊരു വെല്ലുവിളി കൂടിയാണ്.