മെഡുല്ല നെബുല (Medulla Nebula)

 

മെഡുല്ല നെബുല എന്നത് കാസിയോപ്പിയ (Cassiopeia) നക്ഷത്രസമൂഹത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു സൂപ്പർനോവ അവശിഷ്ടമാണ് (Supernova Remnant). ഏകദേശം 10,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഒരു കൂറ്റൻ നക്ഷത്രം പൊട്ടിത്തെറിച്ചപ്പോഴാണ് ഇത് രൂപപ്പെട്ടത്.

മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിലെ 'മെഡുല്ല ഒബ്ലോംഗേറ്റ' (Medulla Oblongata) എന്ന ഭാഗത്തോട് സാമ്യമുള്ള ആകൃതി ഉള്ളതിനാലാണ് ഇതിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. ഇതിന് ഒരു കുമിളയുടെ (Bubble) ആകൃതിയാണുള്ളത്. പൊട്ടിത്തെറിച്ച നക്ഷത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള വാതകങ്ങൾ ബഹിരാകാശത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചാണ് ഈ ഷെൽ രൂപപ്പെട്ടത്.ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 10,000 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതിൽ ഓക്സിജൻ, നിയോൺ തുടങ്ങിയ മൂലകങ്ങൾ ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഈ നെബുല വളരെ മങ്ങിയതായതിനാൽ (Faint), സാധാരണ ദൂരദർശിനികൾ ഉപയോഗിച്ച് കാണാൻ പ്രയാസമാണ്. അത്യാധുനിക ക്യാമറകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള 'ലോംഗ് എക്സ്പോഷർ' ഫോട്ടോഗ്രാഫിയിലൂടെയാണ് ഇതിന്റെ മനോഹരമായ ദൃശ്യങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്.

പലപ്പോഴും ആളുകൾ മെഡൂസ നെബുലയുമായി (Medusa Nebula) ഇതിനെ മാറി ചിന്തിക്കാറുണ്ട്. മെഡൂസ നെബുല (Abell 21) മിഥുനം (Gemini) നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇത് ഒരു 'പ്ലാനറ്ററി നെബുല'യാണ്.

ഹാംബർഗർ ഗാലക്സി - NGC 3628

 

നക്ഷത്രസമൂഹമായ ചിങ്ങം രാശിയിൽ (Leo Constellation) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു ഗാലക്സിയാണ് NGC 3628. ഇതിന്റെ ആകൃതി കാരണം ഇതിനെ 'ഹാംബർഗർ ഗാലക്സി' (Hamburger Galaxy) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ഈ ഗാലക്സിയുടെ വശങ്ങൾ (edge-on view) മാത്രമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുകൂടി കടന്നുപോകുന്ന കട്ടിയുള്ള പൊടിപടലങ്ങളുടെ പാളി (dark dust lane), ഒരു ഹാംബർഗറിന് ഇടയിലെ മാംസം പോലെ തോന്നിപ്പിക്കും. മുകളിലും താഴെയുമുള്ള തിളക്കമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ഹാംബർഗർ ബണ്ണിന് സമാനവുമാണ്.

NGC 3628 ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു ഗാലക്സിയല്ല. ഇത് ലിയോ ട്രിപ്പലെറ്റ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മൂന്ന് ഗാലക്സികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒന്നാണ്.

 * M65

 * M66

 * NGC 3628 (ഹാംബർഗർ)

   ഈ മൂന്ന് ഗാലക്സികളും പരസ്പരം ഗുരുത്വാകർഷണം വഴി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

 ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 3.5 കോടി പ്രകാശവർഷം (35 million light-years) അകലെയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഏതാണ്ട് 1,00,000 പ്രകാശവർഷം വീതിയുള്ള ഈ ഗാലക്സിക്ക് നമ്മുടെ ക്ഷീരപഥത്തോളം (Milky Way) വലിപ്പമുണ്ട്.അയൽ ഗാലക്സികളുമായുള്ള ഗുരുത്വാകർഷണ വലിവ് കാരണം ഈ ഗാലക്സിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,00,000 പ്രകാശവർഷം നീളമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ഗ്യാസിന്റെയും ഒരു 'വാൽ' പുറത്തേക്ക് നീണ്ടുനിൽക്കുന്നുണ്ട്.1784-ൽ പ്രശസ്ത ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ വില്യം ഹെർഷൽ ആണ് ഇത് കണ്ടെത്തിയത്.

ഈ ഗാലക്സിയിലെ ഗ്യാസും പൊടിപടലങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങൾ കറങ്ങുന്നതിന്റെ വിപരീത ദിശയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത് എന്ന് ശാസ്ത്രലോകം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് നടന്ന ഏതെങ്കിലും ഗാലക്സി കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായിരിക്കാം ഇതെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.

ഹാംബർഗർ ഗാലക്സി ഉൾപ്പെടുന്ന ലിയോ ട്രിപ്പലെറ്റ് (Leo Triplet) ഗ്രൂപ്പിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, മൂന്ന് ഗാലക്സികളും തമ്മിലുള്ള "ഗുരുത്വാകർഷണ യുദ്ധം" ശ്രദ്ധേയമാണ്.

അയൽ ഗാലക്സികളായ M65, M66 എന്നിവയുടെ ഗുരുത്വാകർഷണം കാരണം NGC 3628-ന്റെ ആകൃതിയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഡിസ്ക് ഭാഗം നേർരേഖയിലല്ലാതെ അല്പം വക്രിച്ചാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.ഈ ഗാലക്സികൾ തമ്മിലുള്ള വലിപ്പമേറിയ വടംവലി കാരണം അന്തരീക്ഷത്തിലെ വാതകങ്ങൾ കൂട്ടിയിടിക്കുകയും ധാരാളം പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ ജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മറ്റ് ഗാലക്സികളെ നമ്മൾ മുകളിൽ നിന്നോ ചരിഞ്ഞോ ആണ് കാണാറുള്ളത് (ഉദാഹരണത്തിന് ആൻഡ്രോമീഡ). എന്നാൽ ഹാംബർഗർ ഗാലക്സി കൃത്യമായി വശങ്ങളിൽ നിന്ന് (Edge-on) കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് കൊണ്ട്, ഒരു ഗാലക്സിയുടെ ഡിസ്കിന്റെ കനം അളക്കാനും അതിലെ പൊടിപടലങ്ങൾ നക്ഷത്രവെളിച്ചത്തെ എങ്ങനെ തടയുന്നു എന്ന് പഠിക്കാനും ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് ഇത് വലിയ സഹായമാണ്.

NGC 3247 അഥവാ Whirling Dervish Nebula

 

ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 13,700 പ്രകാശവർഷം അകലെ, 'കരീന' (Carina) എന്ന നക്ഷത്രരാശിയിലാണ് ഈ നെബുല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതൊരു H II റീജിയൺ (H II region) ആണ്. അതായത്, അയോണീകരിക്കപ്പെട്ട ഹൈഡ്രജൻ വാതകങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ ജനിക്കുന്ന ഒരിടമാണിത്.

'Whirling Dervish' എന്ന പേരിന് പിന്നിൽ -

സൂഫി നർത്തകർ (Dervish) വട്ടം ചുറ്റി നൃത്തം ചെയ്യുന്നത് കണ്ടിട്ടില്ലേ? ഈ നെബുലയുടെ ആകൃതിയും വാതകങ്ങളുടെ വിന്യാസവും ആ നൃത്തത്തെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ് ഇതിന് 'Whirling Dervish Nebula' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ബഹിരാകാശത്തെ വാതകങ്ങളും പൊടിപടലങ്ങളും ഒരു ചുഴി പോലെ കറങ്ങുന്നതായാണ് ചിത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നത്.

 ഇവിടെ പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ നിരന്തരം ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം 2,200-ലധികം നക്ഷത്രങ്ങൾ ഈ നെബുലയ്ക്കുള്ളിൽ ഉണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ നെബുലയുടെ കേന്ദ്രഭാഗത്തായി വളരെ തിളക്കമുള്ളതും വലുതുമായ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം (Star Cluster) ഉണ്ട്. ഇതിനെയാണ് വെസ്റ്റർലണ്ട് 2 എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

 ഈ നെബുല ഏകദേശം 300 മുതൽ 400 വരെ പ്രകാശവർഷം വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു ശാസ്ത്രീയമായ കാറ്റലോഗുകളിൽ ഇതിനെ RCW 49 എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്.

നെബുലയ്ക്കുള്ളിലെ പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശക്തമായ വികിരണങ്ങളും (Radiation) 'സ്റ്റെല്ലാർ വിൻഡ്സ്' (Stellar Winds) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഊർജ്ജപ്രവാഹവും ചുറ്റുമുള്ള വാതകങ്ങളെ തള്ളിമാറ്റുന്നു. ഇത് വാതകമേഘങ്ങളിൽ വലിയ കുഴികളും മനോഹരമായ ചുഴികളും രൂപപ്പെടുത്താൻ കാരണമാകുന്നു. നാസയുടെ സ്‌പിറ്റ്‌സർ (Spitzer) ടെലിസ്‌കോപ്പ് ഇൻഫ്രാറെഡ് കിരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഈ നെബുലയുടെ അതീവ സുന്ദരമായ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

സൂട്ട് പ്ലാനറ്റുകൾ -Soot Planets

 

സൂട്ട് പ്ലാനറ്റുകൾ (Soot Planets) അഥവാ കാർബൺ പ്ലാനറ്റുകൾ എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിലെ വളരെ കൗതുകകരമായ ഒരു പ്രതിഭാസമാണ്. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, നമ്മുടെ ഭൂമിയിൽ സിലിക്കേറ്റുകളും (മണലും പാറയും) ഓക്സിജനും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുമ്പോൾ, ഈ ഗ്രഹങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും കാർബൺ ആയിരിക്കും.

സാധാരണ ഗ്രഹങ്ങളിൽ ഓക്സിജന്റെ അളവ് കാർബണിനേക്കാൾ കൂടുതലായിരിക്കും. എന്നാൽ ഒരു നക്ഷത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പൊടിപടലങ്ങളിൽ കാർബൺ ഓക്സിജനേക്കാൾ കൂടുതലാണെങ്കിൽ അവിടെ കാർബൺ പ്ലാനറ്റുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലും ഉപരിതലത്തിലും കാർബൺ സംയുക്തങ്ങൾ (Soot/കരി) ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നതിനാലാണ് ഇവയെ സൂട്ട് പ്ലാനറ്റുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

 ഈ ഗ്രഹങ്ങളുടെ അന്തരീക്ഷം കട്ടിയുള്ള കരിയും പുകയും നിറഞ്ഞതായിരിക്കും. അതിനാൽ ഇവയ്ക്ക് കറുത്ത നിറമായിരിക്കും. പ്രകാശത്തെ ഇവ വളരെ കുറച്ചു മാത്രമേ പ്രതിഫലിപ്പിക്കൂ. ഉപരിതലത്തിൽ വെള്ളത്തിന് പകരം മീഥെയ്ൻ പോലുള്ള ഹൈഡ്രോകാർബണുകളുടെ ദ്രവരൂപത്തിലുള്ള തടാകങ്ങളോ കടലുകളോ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത് കേൾക്കുമ്പോൾ അത്ഭുതം തോന്നാം! ഈ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉൾഭാഗത്ത് (Core) വൻതോതിൽ കാർബൺ ഉള്ളതിനാൽ, കടുത്ത സമ്മർദ്ദം (Pressure) മൂലം അവിടെ വജ്രത്തിന്റെ പാളികൾ ഉണ്ടായേക്കാം എന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ കരുതുന്നു. ചിലപ്പോൾ വജ്രം കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പർവ്വതങ്ങൾ പോലും അവിടെ കണ്ടേക്കാം.

ഈ ഗ്രഹങ്ങളിലെ അന്തരീക്ഷം വളരെ വിഷലിപ്തമായിരിക്കും. അവിടെ ഓക്സിജൻ ഉണ്ടാകില്ല. പകരം കാർബൺ മോണോക്സൈഡ്, മീഥെയ്ൻ, മറ്റ് കാർബൺ പുകകൾ എന്നിവയായിരിക്കും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നത്.

കാർബൺ പ്ലാനറ്റുകളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഉദാഹരണമാണ് 55 Cancri e (55 കാൻക്രി ഇ). ഇതിനെ പലപ്പോഴും "വജ്ര ഗ്രഹം" (Diamond Planet) എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ സവിശേഷതകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

55 Cancri e: വജ്രങ്ങളുടെ ലോകം

 ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 40 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഈ ഗ്രഹം.ഇത് ഭൂമിയേക്കാൾ ഏകദേശം രണ്ട് മങ്ങ് വലിപ്പമുള്ള ഒരു "സൂപ്പർ എർത്ത്" (Super-Earth) ആണ്. ഇത് അതിന്റെ നക്ഷത്രത്തോട് വളരെ അടുത്തായതിനാൽ ഉപരിതല താപനില ഏകദേശം 2400°C വരെ ഉയരാം. ഇത്രയും ഉയർന്ന ചൂടിൽ ഈ ഗ്രഹത്തിന്റെ ഉപരിതലം ഉരുകിയ ലാവ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതാകാം. ഈ ഗ്രഹത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് ഭാഗവും വജ്രമായിരിക്കാം എന്നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ. കൽക്കരിയും ഗ്രാഫൈറ്റും കടുത്ത സമ്മർദ്ദത്തിന് വിധേയമാകുമ്പോഴാണല്ലോ വജ്രം ഉണ്ടാകുന്നത്. ഈ ഗ്രഹത്തിലെ കാർബണിന്റെ അമിത സാന്നിധ്യവും ഉയർന്ന മർദ്ദവും ഇതിന് കാരണമാകുന്നു.

ഭൂമിയിൽ മണലും മണ്ണും ഉള്ളതുപോലെ അവിടെ കറുത്ത ഗ്രാഫൈറ്റ് പൊടികളും കരിയും (Soot) നിറഞ്ഞ മൈതാനങ്ങളായിരിക്കും.കാർബൺ സംയുക്തങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷമായതിനാൽ പകൽ സമയത്ത് ആകാശം മഞ്ഞയോ ഓറഞ്ചോ നിറത്തിൽ കാണപ്പെടാം. അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഹൈഡ്രോകാർബണുകളുടെ സാന്നിധ്യം കാരണം ഈ ഗ്രഹങ്ങളിൽ പെട്രോളിയം ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടേതിന് സമാനമായ രൂക്ഷമായ മണം അനുഭവപ്പെട്ടേക്കാം.

NGC 7479 / പ്രൊപ്പല്ലർ ഗാലക്സി' (Propeller Galaxy) അഥവാ 'സൂപ്പർമാൻ ഗാലക്സി' (Superman Galaxy)

 

പെഗാസസ് (Pegasus) നക്ഷത്രസമൂഹത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിമനോഹരമായ ഒരു ഗാലക്സിയാണ് NGC 7479. ഇതിനെ 'പ്രൊപ്പല്ലർ ഗാലക്സി' (Propeller Galaxy) എന്നും 'സൂപ്പർമാൻ ഗാലക്സി' (Superman Galaxy) എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്.

1. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇതിനെ സൂപ്പർമാൻ ഗാലക്സി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്?

ഈ ഗാലക്സിയുടെ ആകൃതിയാണ് ഇതിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേര് വരാൻ കാരണം. സാധാരണ സ്പൈറൽ ഗാലക്സികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇതിന്റെ കൈകൾ (Spiral arms) ഒരു തിരിച്ചിട്ട 'S' എന്ന അക്ഷരം പോലെയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഈ ആകൃതി സൂപ്പർമാന്റെ ചിഹ്നത്തോട് സാമ്യമുള്ളതിനാലാണ് ഇതിനെ 'സൂപ്പർമാൻ ഗാലക്സി' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

2. ശാസ്ത്രീയ സവിശേഷതകൾ

ഇതൊരു ബാർഡ് സ്പൈറൽ ഗാലക്സി (Barred Spiral Galaxy) ആണ്. അതായത് ഇതിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു 'ബാർ' (Bar) കാണപ്പെടുന്നു.ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 105 ദശലക്ഷം പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1784-ൽ പ്രശസ്ത ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ വില്യം ഹെർഷൽ ആണ് ഈ ഗാലക്സിയെ ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയത്.

3. പ്രത്യേകതകൾ

ഈ ഗാലക്സിയിൽ നക്ഷത്ര രൂപീകരണം വളരെ വേഗത്തിൽ നടക്കുന്നുണ്ട് (Starburst activity). ഗാലക്സിയുടെ കേന്ദ്രഭാഗത്തും അതിന്റെ കൈകളിലും ധാരാളം പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു. സാധാരണഗതിയിൽ ഗാലക്സികളിലെ നക്ഷത്രങ്ങളും വാതകങ്ങളും ഒരേ ദിശയിലാണ് കറങ്ങാറുള്ളത്. എന്നാൽ NGC 7479-ൽ റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ജെറ്റുകൾ (Radio jets) ഗാലക്സി കറങ്ങുന്നതിന്റെ വിപരീത ദിശയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഇത് ശാസ്ത്രജ്ഞരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വലിയൊരു അത്ഭുതമാണ്. മറ്റൊരു ചെറിയ ഗാലക്സിയുമായി ഇത് കൂട്ടിയിടിച്ചതാകാം ഇതിന് കാരണം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ശാസ്ത്രീയ നിഗൂഢതകൾ (Scientific Mysteries)

NGC 7479 വെറുമൊരു മനോഹരമായ ഗാലക്സി മാത്രമല്ല, ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് ഇതൊരു വലിയ പഠനവിഷയം കൂടിയാണ്:

ഈ ഗാലക്സിയിലെ നക്ഷത്രങ്ങളും വാതകങ്ങളും ഒരു ദിശയിൽ കറങ്ങുമ്പോൾ, അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള റേഡിയോ ജെറ്റുകൾ (Radio jets) തികച്ചും വിപരീത ദിശയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം 300 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് മറ്റൊരു ചെറിയ ഗാലക്സിയെ NGC 7479 വിഴുങ്ങിയതാകാം (Galactic Cannibalism) ഇതിന് കാരണം എന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ കരുതുന്നു. ഇതൊരു 'സെയ്‌ഫെർട്ട് 2' ഗാലക്സിയാണ്. അതായത്, ഇതിന്റെ കേന്ദ്രഭാഗം (Nucleus) അതിശക്തമായ വികിരണങ്ങൾ പുറത്തുവിടുന്നു. അവിടെ വളരെ സജീവമായ ഒരു സൂപ്പർമാസീവ് ബ്ലാക്ക് ഹോൾ ഉണ്ടെന്നാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

നിങ്ങൾ ഒരു ടെലിസ്കോപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് നോക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഈ ഗാലക്സിയെ കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ഇവയാണ്:

 * നക്ഷത്രസമൂഹം: പെഗാസസ് (Pegasus). ആകാശത്ത് വലിയൊരു ചതുരാകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന 'ഗ്രേറ്റ് സ്ക്വയർ ഓഫ് പെഗാസസ്' എന്ന നക്ഷത്രക്കൂട്ടത്തിന് സമീപമാണ് ഇത്.

 * കാണാൻ കഴിയുന്ന സമയം: വടക്കേ അർദ്ധഗോളത്തിൽ (കേരളം ഉൾപ്പെടെ) ശരത്കാല മാസങ്ങളിലാണ് (സെപ്റ്റംബർ മുതൽ നവംബർ വരെ) ഇത് നന്നായി കാണാൻ കഴിയുക.

 ഇത് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വളരെ അകലെയായതിനാൽ നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല. ചെറിയ ടെലിസ്കോപ്പിലൂടെ ഒരു മങ്ങിയ പ്രകാശപ്പൊട്ടുപോലെ കാണാമെങ്കിലും, അതിന്റെ 'S' ആകൃതിയും ബാറും വ്യക്തമായി കാണാൻ കുറഞ്ഞത് 8-10 ഇഞ്ച് വ്യാസമുള്ള ടെലിസ്കോപ്പ് ആവശ്യമാണ്.

Herbig-Haro ഹെർബിഗ്-ഹാരോ - 288

 

നക്ഷത്രരൂപീകരണത്തിന്റെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന കാഴ്ചകളിൽ ഒന്നാണ് HH 288 എന്നറിയപ്പെടുന്ന 'ഡ്രാഗൺ ജെറ്റ്' (The Dragon Jet). ബഹിരാകാശത്തെ വാതകപടലങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു നക്ഷത്രം ജനിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശക്തമായ വാതക പ്രവാഹമാണിത്.

HH എന്നത് Herbig-Haro (ഹെർബിഗ്-ഹാരോ) എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ തന്മാത്രാ മേഘങ്ങൾക്കുള്ളിൽ (Molecular Clouds) പുതിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ ജനിക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ ധ്രുവങ്ങളിൽ നിന്ന് അതിവേഗത്തിൽ വാതകങ്ങൾ പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നു. ഈ വാതകങ്ങൾ ചുറ്റുമുള്ള ബഹിരാകാശ പദാർത്ഥങ്ങളുമായി കൂട്ടിയിടിച്ച് തിളങ്ങുന്ന പ്രകാശമുണ്ടാക്കുന്നു. ഇതിനെയാണ് ഹെർബിഗ്-ഹാരോ വസ്തുക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

HH 288-ന്റെ രൂപം ഒരു ഡ്രാഗണിനോട് സാമ്യമുള്ളതിനാലാണ് ഇതിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. ഇതിന്റെ ഒരു അറ്റത്ത് തീ തുപ്പുന്ന ഡ്രാഗണിന്റെ തല പോലെ തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ഭാഗവും, മറുവശത്ത് നീളമുള്ള വാലും കാണാൻ സാധിക്കും.

ഇത് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 കിലോപാർസെക് (ഏകദേശം 6,500 പ്രകാശവർഷം) അകലെ കാസിയോപ്പിയ (Cassiopeia) നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.ഇതിന്റെ നീളം ഏകദേശം 2.6 പാർസെക് (8.5 പ്രകാശവർഷം) ആണ്. നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഇൻഫ്രാറെഡ് ജെറ്റുകളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ഒന്നാണിത്.

 IRAS 00342+6347 എന്ന പേരുള്ള ഒരു യുവ നക്ഷത്രമാണ് (Protostar) ഈ ജെറ്റിന് പിന്നിൽ. ഈ നക്ഷത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള വാതക ഡിസ്കിൽ നിന്ന് പദാർത്ഥങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് തെറിക്കുമ്പോഴാണ് ജെറ്റ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

 മണിക്കൂറിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ വേഗതയിലാണ് ഈ വാതക പ്രവാഹം സഞ്ചരിക്കുന്നത്.

ഒരു നക്ഷത്രം രൂപം കൊള്ളുമ്പോൾ അത് ചുറ്റുമുള്ള വാതകങ്ങളെ ഉള്ളിലേക്ക് വലിച്ചെടുക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പദാർത്ഥങ്ങളെല്ലാം നക്ഷത്രത്തിലേക്ക് എത്തുന്നില്ല. നക്ഷത്രത്തിന്റെ ശക്തമായ കാന്തികമണ്ഡലം കാരണം ഒരു ഭാഗം വാതകം നക്ഷത്രത്തിന്റെ വശങ്ങളിലൂടെ അതിവേഗത്തിൽ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചു പോകുന്നു. ഈ പ്രവാഹം തണുത്ത അന്തരീക്ഷ വാതകങ്ങളുമായി കൂട്ടിമുട്ടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന 'ഷോക്ക് വേവ്സ്' (Shock waves) ആണ് നമുക്ക് തിളക്കമുള്ള ജെറ്റുകളായി കാണാൻ കഴിയുന്നത്.

ബഹിരാകാശ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ജനനത്തെക്കുറിച്ചും പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചും കൂടുതൽ പഠിക്കാൻ HH 288 പോലുള്ള പ്രതിഭാസങ്ങൾ വലിയ സഹായമാണ്.

1. ബൈപോളാർ ഔട്ട്‌ഫ്ലോ (Bipolar Outflow)

HH 288 ഒരു ബൈപോളാർ പ്രതിഭാസമാണ്. അതായത്, ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലുള്ള യുവ നക്ഷത്രത്തിന്റെ (Protostar) രണ്ട് ധ്രുവങ്ങളിൽ നിന്നും ഒരേസമയം വിപരീത ദിശകളിലേക്ക് വാതക പ്രവാഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

 * ഇതിൽ വടക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ജെറ്റ് കൂടുതൽ തെളിച്ചമുള്ളതും 'ഡ്രാഗണിന്റെ തല' പോലെ തോന്നിക്കുന്നതുമാണ്.

 * തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ജെറ്റ് താരതമ്യേന മങ്ങിയതും നീളമേറിയതുമാണ്.

2. തന്മാത്രാ ഘടന (Molecular Composition)

ഈ ജെറ്റുകളിൽ പ്രധാനമായും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത് ഹൈഡ്രജൻ തന്മാത്രകൾ (H_2) ആണ്. ഇൻഫ്രാറെഡ് ടെലിസ്കോപ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ ഈ ഹൈഡ്രജൻ തന്മാത്രകൾ തിളങ്ങുന്നതായി കാണാം. കൂടാതെ കാർബൺ മോണോക്സൈഡ് (CO), സിലിക്കൺ മോണോക്സൈഡ് (SiO) എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യവും ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ തന്മാത്രകളുടെ സാന്നിധ്യം ജെറ്റിന്റെ വേഗതയും താപനിലയും അളക്കാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞരെ സഹായിക്കുന്നു.

3. ഷോക്ക് സ്ട്രക്ചറുകൾ (Shock Structures)

ഈ ജെറ്റ് ബഹിരാകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മുന്നിലുള്ള പദാർത്ഥങ്ങളെ ഇടിച്ചു തെറിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനെ Bow Shocks എന്ന് വിളിക്കുന്നു (ഒരു ബോട്ട് വെള്ളത്തിലൂടെ വേഗത്തിൽ പോകുമ്പോൾ മുന്നിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തിരമാലകൾ പോലെ).

 * HH 288-ൽ ഇത്തരം നിരവധി 'ഷോക്ക് നോഡുകൾ' (Shock nodes) കാണാം.

 * ഇവയുടെ വിന്യാസത്തിൽ നിന്ന്, ഈ നക്ഷത്രം കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ആയിരം വർഷങ്ങളായി കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ വാതകങ്ങൾ പുറന്തള്ളുന്നുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

സാധാരണയായി ഇത്തരം ജെറ്റുകൾ വളരെ പെട്ടെന്ന് നശിച്ചുപോകാറാണ് പതിവ്. എന്നാൽ HH 288 അതിന്റെ വലിപ്പം കൊണ്ടും (8.5 പ്രകാശവർഷം!), വ്യക്തമായ രൂപഘടന കൊണ്ടും നക്ഷത്രരൂപീകരണത്തിന്റെ ഒരു 'പാഠപുസ്തകം' പോലെയാണ് ശാസ്ത്രലോകം കണക്കാക്കുന്നത്.

HP Tau

 

നമ്മുടെ ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 550 പ്രകാശവർഷം അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിമനോഹരമായ ഒരു നക്ഷത്രസമൂഹമാണ് HP Tau. ആകാശത്തിലെ ടോറസ് (Taurus) എന്ന നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലാണ് ഇത് കാണപ്പെടുന്നത്.

HP Tau എന്നത് കേവലം ഒരു നക്ഷത്രമല്ല, മറിച്ച് മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നൊരു കുടുംബമാണ്. ഇതിൽ HP Tau A, HP Tau B, HP Tau C എന്നീ മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ പരസ്പരം ഗുരുത്വാകർഷണത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.

ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ഭീമാകാരമായ വാതക പടലങ്ങളും പൊടിപടലങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരു മേഘമുണ്ട്. ഇതിനെയാണ് നെബുല എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രകാശം ഈ പൊടിപടലങ്ങളിൽ തട്ടി പ്രതിഫലിക്കുമ്പോൾ ആ പ്രദേശം തിളങ്ങുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. ഒരു മൂടൽമഞ്ഞിലൂടെ കാറിന്റെ ഹെഡ്‌ലൈറ്റ് തെളിക്കുമ്പോൾ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ പ്രകാശിക്കുന്നത് പോലെയാണിത്.

ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ വളരെ പ്രായം കുറഞ്ഞവയാണ്—ഏകദേശം 10 ദശലക്ഷം വർഷം മാത്രം. സൂര്യനുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ (സൂര്യന് 4.6 ബില്യൺ വർഷം പ്രായമുണ്ട്) ഇവ ശരിക്കും "കുഞ്ഞു നക്ഷത്രങ്ങളാണ്". ഇവ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായ ഒരു നക്ഷത്രമായി മാറുന്ന പ്രക്രിയയിലാണ്.

HP Tau ഒരു വേരിയബിൾ സ്റ്റാർ കൂടിയാണ്. അതായത്, ഇതിന്റെ പ്രകാശം എപ്പോഴും ഒരേപോലെയല്ല. ചില സമയങ്ങളിൽ കൂടുതൽ തിളക്കമുള്ളതായും മറ്റു ചിലപ്പോൾ മങ്ങിയതായും അനുഭവപ്പെടും. നക്ഷത്രത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിലെ കാന്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളോ അല്ലെങ്കിൽ ചുറ്റുമുള്ള പൊടിപടലങ്ങൾ പ്രകാശത്തെ തടയുന്നതോ ആകാം ഇതിന് കാരണം.

ഹബിൾ സ്‌പേസ് ടെലിസ്‌കോപ്പ് (Hubble Space Telescope) എടുത്ത HP Tau-ന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിലെ നക്ഷത്ര ജനനത്തെക്കുറിച്ചും പരിണാമത്തെക്കുറിച്ചും പഠിക്കാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞരെ വളരെയധികം സഹായിക്കുന്നുണ്ട്.

നക്ഷത്രങ്ങൾ എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു എന്നും വളരുന്നു എന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ശാസ്ത്രലോകത്തിന് ലഭിച്ച ഒരു മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് HP Tau. ഇതിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ചില കാര്യങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:

ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും കാണുന്ന വാതകങ്ങളും പൊടിപടലങ്ങളും വെറുതെ കിടക്കുന്നവയല്ല. ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ ജനിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാണ്. ഇതിനെ 'പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്ക്' (Protoplanetary Disk) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഈ പൊടിപടലങ്ങൾ കാലക്രമേണ ഒന്നുചേർന്ന് ഗ്രഹങ്ങളോ ഉപഗ്രഹങ്ങളോ ആയി മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.നമ്മുടെ സൗരയൂഥം കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിലായിരുന്നു എന്നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ വിശ്വസിക്കുന്നത്.

നാസയുടെ ഹബിൾ സ്‌പേസ് ടെലിസ്‌കോപ്പ് ആണ് HP Tau-ന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തുവിട്ടത്. ഇതിൽ മധ്യഭാഗത്തായി തിളങ്ങുന്ന മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങളെയും അവയ്ക്ക് ചുറ്റും വിടർന്നുനിൽക്കുന്ന നീല നിറത്തിലുള്ള പ്രകാശവലയത്തെയും കാണാം.

ഈ നക്ഷത്രസമൂഹത്തിലെ പ്രധാന നക്ഷത്രം ഒരു T Tauri വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടതാണ്. ഇവയുടെ പ്രത്യേകതകൾ ഇവയാണ്:

 * ഇവ ഇപ്പോഴും ചുറ്റുമുള്ള മേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് പിണ്ഡം (Mass) സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

 * ഇവയുടെ കാന്തിക മണ്ഡലം വളരെ ശക്തമാണ്.

 * ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്ന വമ്പിച്ച സ്ഫോടനങ്ങൾ കാരണമാണ് നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിളക്കം ഇടയ്ക്കിടെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്.